Наследување во Северна Македонија: законски ред, тестаменти и оставинска постапка

Наследното право е гранката со која секое семејство еднаш се среќава, обично во најлош можен момент. Македонскиот Закон за наследувањето одговара на двете прашања што се важни — кој наследува и како се врши преносот — а однапред да се знаат одговорите спречува повеќето спорови што ги гледам меѓу наследници.

Кој наследува кога нема тестамент

Без тестамент, оставината преминува по законско наследување, по наследни редови:

• Прв наследен ред: децата и брачниот другар на оставителот, кои наследуваат на еднакви делови. Внуците стапуваат на местото на порано починато дете.
• Втор наследен ред: кога нема потомци — брачниот другар заедно со родителите на оставителот (а преку нив и браќата и сестрите), во деловите што ги пропишува законот.
• Понатамошните редови одат кон бабите и дедовците и подалечните роднини.

Две работи редовно ги изненадуваат луѓето. Прво, преживеаниот брачен другар не наследува автоматски сè — со деца, брачниот другар зема еднаков дел заедно со нив. Второ, пред да се пресмета какво било наследство, се издвојува сопствената половина на брачниот другар од заедничкиот брачен имот — таа никогаш не била на оставителот за да ја остави.

Тестаменти: слобода со граници

Секој со тестаментална способност може да располага со имотот преку тестамент. Македонското право признава повеќе форми, меѓу кои своерачниот тестамент (напишан и потпишан целосно со рака на завештателот), тестаментот пред сведоци и тестаментите пред орган или нотар. Формата е исклучително важна: тестамент што не ги исполнува формалните услови може да падне целосно — и со него желбите на завештателот.

Слободата на тестирање има законска граница: нужниот дел. Блиските наследници — потомците и брачниот другар, а во одредени ситуации и други — имаат право на заштитен дел од оставината дури и спроти текстот на тестаментот. Тестамент што го игнорира нужниот дел не е ништовен, но може да биде намален по барање на нужните наследници. Планирање што го почитува нужниот дел опстојува; планирање што се прави дека тој не постои — создава спорови.

Како тече оставинската постапка

Оставинската постапка во Северна Македонија е вонпарнична постапка што, по правило, се води пред нотар по доверување од судот. Нотарот ги утврдува оставината, наследниците и нивните делови и донесува решение за наследување, кое служи како основа за упис на имотот — вклучително недвижностите во катастарот — на име на наследниците.

Кога ќе се појават вистински спорови — за полноважноста на тестамент, за тоа кој е наследник или што влегува во оставината — спорните прашања се упатуваат на парница, а оставинската постапка го чека исходот. Тоа е раскрсницата: неспорните наследства завршуваат за месеци; спорните може да траат години.

Наследникот може и да се откаже од наследството со изјава во постапката — важно кога оставината носи долгови, бидејќи наследниците одговараат за долговите на оставителот до висината на она што го наследуваат.

Практичен совет

За оние што планираат однапред: формално полноважен тестамент, составен со мисла на нужниот дел, плус искрен попис на што поседувате и што должите, е скромен напор што на семејството му ја штеди скапата верзија на овие прашања. За наследниците: одговарајте на поканите во оставинската постапка, изјаснувајте се во роковите и решавајте што може да се договори меѓу вас пред нотарот — договорена делба запишана во решението за наследување вреди повеќе од добиена парница пет години подоцна.